مهندسی عمران - کلینیک ساختمان

معایب ومزایای انواع قراردادهای ساختمانی

مقدمه

یکی از موارد تأثیرگذار در بروز تأخیرات اجرایی پروژه های عمرانی متداول در ایران، مسائل و مشکلات ناشی از انتخاب نحوه انجام خدمات طراحی و اجراء به وسیله ارکان مختلف پروژه اعم از کارفرما، مشاور، مدیریت طرح و پیمانکار پروژه میباشد. بدین منظور از روشهای امانی (یک عاملی)، طرح وساخت (دو عاملی)، متعارف(سه عاملی) و مدیریت اجراء(چهار عاملی) استفاده میگردد . در این مقاله به بررسی نقاط ضعف و قوت هر یک از این روشها و قراردادها میپردازیم

روشهای گوناگون انجام پروژه ها طی فرآیند تکاملی، به انواع مختلف تمایز یافته و عبارتند از:
الف- تفکیک روش ها بر اساس نحوه تفکیک وظایف طراحی و اجراء
1- روش انجام کارهای ساختمانی توسط کارفرما (امانی) یا روش یک عاملی؛
2- روش پیمانی؛
2-1- روش طراحی و ساخت (روش دو عاملی)؛
2-2- روش متعارف: طراحی و ساخت توسط گروه های مشاور و پیمانکار به صورت کاملاً جداگانه (روش سه عاملی)؛
2-3- روش مدیریت اجراء (روش چهار عاملی).

ب) انواع قراردادها براساس نحوه انعقاد پیمان جهت انجام موضوع پروژه
قراردادهای متداول اجرای پروژهها عمرانی عبارتند از:
1- قراردادهای پیمانکاری براساس فهرست بها؛
2- قراردادهای پیمان مدیریت؛
3- قرارداد براساس برآورد کلی با قیمت ثابت؛
4- قرارداد براساس مترمربع زیر بنا؛
5- قراردادهای کلید در دست؛
6- قراردادهای مهندسی، تدارک و اجراء.
ج) تفکیک روش های قراردادی بر اساس نحوه تأمین مالی
1-قراردادهای تأمین مشارکت مالی (فایناس Finance)؛
2- قراردادهای بیع متقابل (Buy Back)؛
3- روشBot و روش های مشابه و هم خانواده.
الف) انواع روش ها براساس نحوه تفکیک وظایف طراحی و اجراء
1-روش انجام کارهای ساختمانی توسط کارفرما (امانی): روش یک عاملی درصورتی که کارفرما دارای افراد و کارکنان متخصص کافی و ماشین آلات مورد نیاز جهت اجراء پروژه ای باشد، میتواند انجام کار را راساً به عهده بگیرد. همچنین در بعضی موارد امکان دارد کارفرما از کارگران موقت یا ماشین آلات کرایه ای برای تأمین نیروی کار لازم و همچنین پیمانکاران جزء جهت اجراء استفاده نماید. باتوجه به حجم منابع مورد نیاز جهت اجراء این روش در کارهایی که دارای ابعاد گسترده ای نیستند و جهت پروژه های کوچک و بیشتر در کارهای بهسازی و نگهداری مورد استفاده قرار می گیرد و تجربه نشان داده است که به دلایل ذیل استفاده از این روش به هیچ عنوان مناسب نبوده و دارای مسائلی بدین شرح میباشند.
اولاً: نیازمند به یک گروه از مهندسان حرفه ای و با تجربه، کارگران فنی و ماشین آلات مناسب جهت اجراء می باشد که تبعاً عدم وجود این گروه روند زمانی و کیفی پروژه را مختل می نماید.
ثانیاً: در مجموع هزینه تمام شده و بالاسری های این روش به دلیل کاستی های مدیریتی، تدارکات و غیره زیاد میباشد.
ثالثاً: در طول اجراء نیز مدیریت بسیار قوی جهت تأمین و رفع مسائل و هماهنگیهای میان کارکنان و ماشین آلات مورد نیاز را طلب مینماید که عدم وجود آن، روند پروژه را به تنزل میکشاند.
رابعاً: با توجه به توضیحات گفته شده درخصوص امکان استفاده کارفرما از پیمانکاران جزء باید توجه خاصی درخصوص بررسی صلاحیت فنی لازم جهت اجراء و نحوه عقد قراردادهای مربوطه و رسیدگی به دعاوی و claimهای احتمالی صورت پذیرد.
خامساً: از جهت مقررات سازمان مدیریت نیز (به جزء در مواد خاص) مورد تأیید نمی باشد.
با عنایت به کلیه موارد مذکور نقاط ضعف این روش بسیار بوده و این نقاط ضعف بیشترین تأثیر را در روند کیفی، هزینه ای و زمانی پروژه خواهد گذاشت. لذا به جزء در موارد خاص و به ناچار، به هیچ عنوان استفاده از این روش پیشنهاد نمی گردد. در این روش که به روش تک عاملی نیز معروف است، کارفرما با به کارگیری امکانات و منابع خود، اجراء و مدیریت پروژه را به عهده میگیرد. این روش برای پروژه هایی مناسب است که از پیچیدگی خاصی برخوردار نبوده و مجری تمام مسئولیت ها را می پذیرد.
روش امانی انجام پروژه به معنی اجراء کار با مدیریت و سرپرستی کارکنان خودی مربوط به شخص حقیقی یا حقوقی میباشد. بدیهی است همه کارها نمیتواند توسط یک شخص صورت گیرد، ولی اگر کارکنان بلاواسطه تحت سرپرستی مدیران شرکت اقدام به فعالیت نمایند، به معنی اجراء روش امانی است. مهمترین مسئله در این روش آن است که هزینه و خریدها مستقیماً توسط کارفرما صورت می گیرد و کارکنان توسط کارفرما هدایت میگردند.
2- روش پیمانی
در روش پیمانی سپردن بخش یا کل کار به دیگران از طریق عقد پیمان است. در این روش کارفرما از طریق عقد قراردادهایی که متضمن اجراء صحیح کار و تأمین منافع او می باشد تمام یا قسمتی از عملیات به سرانجام رسیدن پروژه را به دیگران واگذار می نماید. در پروژه های دولتی درک غالب در این زمینه سپردن کار به بخش خصوصی و کاهش نقش دولت است. این روند هنوز فراگیر نشده ولی به درستی درک شده است که دولت می تواند کارفرمای خوبی باشد ولی هیچگاه پیمانکار و اجراءکننده خوبی نبوده است. دلایل و مزایای این روش از کار که در سطح جهانی مقبول و مورد پذیرش واقع شده و به شرح زیر است:
1- تخصص کافی در اجرای پروژه ها؛
2- تسریع در اجراء پروژه ها به دلیل کاهش بورکراسی؛
3- کنترل مناسب و کاهش فساد در بخش دولتی به دلیل هزینه کرد غیرمستقیم؛
4- پیدایش نسل جدیدی از پیمانکاران که ارتباطی با پیمانکاران وابسته گذشته نداشتند؛

5- صرفه اقتصادی در اجراء پروژه ها به دلیل رقابت و تخصص.

این روش با توجه به هزینه کرد درآمدهای نفتی در پروژه های عمرانی در عین حال می تواند سبب انباشت سرمایه در بخش خصوصی برای سرمایه گذاری در بخش صنعت باشد.

منبع :سایت تخصصی مهندسی عمران و معماری خراسان جنوبی